Fandom jest pewnym ruchem subkulturowym. Ma swój język, wspólną kulturę i (jak pokazują badania) dość spójny system wartości. Oczywiście, jak każda grupa społeczna, ma też swoje wewnętrzne podgrupy - zwykle wydzielone ze względów demograficznych (miejsce zamieszkania, wiek, płeć, wykształcenie).

I źródłem istnienia tych podgrup są właśnie czynniki demograficzne. Próby tworzenia sztucznych podziałów na "fandom kobiecy" i "męski", na "z wyższym wykształceniem" i "średnim wykształceniem". To próba dzielenia na siłę dość jednorodnego środowiska.

Jednym z najczęściej podnoszonych, jest podział na stary i młody fandom. I co śmieszne w niewielkim stopniu wynika on z demografii. O tym, że jestem "starym fandomem" dowiedziałem się mając lat 17. Definicja była prosta: "znasz Papiera i Elę to jesteś starym fandomem". I tu docieramy do sedna. Nieważne było, że do fandomu trafiłem, bo przypadkiem (w trakcie dyskusji w nieistniejącej już księgarni "U Izy") dowiedziałem się, że są konwenty i są fajne. Że mój pierwszy konwent (Kontur 1993?) był de facto pierwszym spotkaniem ze środowiskiem, a ludzi poznawałem według zasady "Poznajmy się" (podchodzisz do osoby i mówisz: "Cześć, jestem .... i lubię fantastykę, a ty?" - działa). A i Elę i Papiera poznałem głównie dlatego, że nam bardzo pomogli swoimi radami przy tworzeniu klubu Rassun.

Ba, starsi ode mnie często o wieledziesiąt lat fani zawsze chętnie mi pomagali, gdy ich o to prosiłem. Byli też gotowi wysłuchać moich propozycji i dąć szansę na wykazanie się (pierwszy Polcon do organizacji "dostałem" mając lat 20, a gdy zaproponowałem utworzenie Związku Stowarzyszeń to nie dość, że wzięli udział w gorącej dyskusji, to jeszcze pomogli wszystko sformalizować i wsparli w dyskusjach z podejrzliwymi).

Co ciekawe podział na "fandomy" w dużej mierze podtrzymywany jest przez ludzi dopiero wchodzących do fandomu. Być może wynika to z tego, że często są to osoby mocno non-konformistyczne i w ten sposób radzą sobie z naturalnym w sytuacji wejścia do nowej grupy stresem.

Przy okazji potwierdzenie znajduje tu stara zasada, że non-konformistą się manipuluje równie łatwo jak konformistą (tyle, że jednego trzeba popchnąć, a drugiego pociągnąć) i przynajmniej w kilku przypadkach podział został sztucznie rozdmuchany w celu promocji konkretnego produktu.

Jak popatrzymy na historię fandomu to podział na młody i stary fandom nie jest pierwszą próbą sztucznego dzielenia tej grupy. Kilka z nich znam jedynie z opowieści (podział na oglądaczy i czytaczy), inne widziałem (czytacze vs. gracze; erpegowcy vs. karciarze, etc.). Za każdym razem podział tworzyło kilkoro krzykaczy, często powiązanych z kimś, kto obawiał się, że nowa forma "kultywowania miłości do fantastyki" odbierze mu dochody.

Zresztą niech przemówią liczby. W 2006 roku, na Polconie w Lublinie organizowanym przez osoby, o których słyszałem, że są "młodym fandomem", przebadaliśmy fanów prosząc o wypełnienie prostej ankiety. I co się okazało? Owszem, młodsi różnią się od starszych, ale są to różnice wynikające z innej sytuacji życiowej (posiadanie lub nie rodziny), czy doświadczeń życiowych (minimalnie większy etnocentryzm). Ale system wartości już był bardzo spójny - obie grupy najwyżej oceniały Przyjaciół i Hobby.

Więcej różniło nas od nie-fanów w tym samym wieku niż od siebie nawzajem.

Podsumowując, podział fandomu na stary i młody jest sztucznym podziałem. W części wynika on z tego, że środowisko to jest mocno non-konformistyczne i część nowych w nim osób określa się poprzez ustawienie się w opozycji do stanu zaistniałego, ale w części jest to też mechanizm wykreowany dla celów marketingowych. Łatwiej "sprzedać" serwis czy pismo, udając, że walczy ono z tajemniczym "układem" - wtedy odbiorcy będą gotowi wybaczyć nam niedociągnięcia na innych poziomach.

Stop wmawianiu nam podziałów. Jest fandom – mamy różne płcie (przynajmniej dwie), różne daty urodzenia i różnie cieszymy się fantastyką, jednak łączą nas dwie potężne siły: przyjaciele i hobby.

Wasz Szaman